El Privilegi de la Unió (1319):Indivisibilitat de la Corona d'Aragó.El Privilegi de la Unió dels regnes d'Aragó, València, Mallorca i el comtat de Barcelona
El Privilegi de la Unió (1319):
Indivisibilitat de la Corona d'Aragó
El Privilegi de la Unió dels regnes d'Aragó, València, Mallorca i el comtat de Barcelona —document conegut també per l’incipit llatí Ne regna et comitatus dividantur— constitueix una disposició cabdal promulgada pel monarca Jaume II el Just el 14 de desembré de 1319 en el marc de les Corts de Tarragona.
Aquest precepte establia la prohibició taxativa de disgregar els diversos dominis que integraven la Corona d'Aragó, amb l'objectiu de garantir una unitat política i jurídica que transcendís la mera conjunció dinàstica. En la historiografia actual, el privilegi es considera una fita determinant en la configuració de la «monarquia composta» i en la consolidació d'una identitat política compartida. Fins a tal punt fou rellevant que el jurament d'indivisibilitat s'incorporà al cerimonial de coronació; d’aquesta manera, en cas d'incompliment per part del sobirà, els estaments quedaven facultats legalment per exercir el dret de resistència, fins i tot mitjançant la força de les armes.
L'edicte fou una resposta directa a les conseqüències desestabilitzadores de les divisions testamentàries de Jaume I el Conqueridor i Pere el Gran, les quals havien compromès la integritat territorial de la Corona. La seva sanció va coincidir amb la conjuntura crítica derivada de la renúncia de l'infant Jaume, primogènit de Jaume II, i la consegüent necessitat d'assegurar la successió en la figura del futur Alfons el Benigne.
La vigència d'aquest privilegi fou ratificada de forma successiva per tots els monarques fins a Ferran el Catòlic. Durant l'edat moderna, el text i el corpus de les seves confirmacions foren compilats en els repertoris del Liber patrimonii regii (1582–1590), destinats a sistematitzar la vasta documentació de l'Arxiu de la Corona d'Aragó (ACA). Les investigacions recents subratllen que aquestes confirmacions es documenten, almenys, fins al regnat d'Alfons el Magnànim, tot i que és plausible que la tradició continués fins al període de la Unió Dinàstica amb Castella.
La gènesi i la naturalesa de la Corona d'Aragó continuen essent objecte d'intens debat historiogràfic, especialment al voltant del concepte de «monarquia composta» (terme encunyat pel professor John Elliott). Si bé l'explicació predominant defineix la Corona com una unió dinàstica de territoris heterogenis (Aragó, Catalunya, València, Mallorca, Sardenya, Sicília i Nàpols, entre d'altres) vinculats per la figura d'un monarca comú, aquest factor resulta insuficient per explicar la seva cohesió multisecular. La persistència d'aquest entramat polític rau en causes jurídiques profundes, com el Privilegi de 1319, l’efemèride del qual s'escau en l'actualitat.
El privilegi a l'ACA
La matriu del document es va assentar en un registre de la sèrie Gratiarum de Jaume II (actualment, amb la signatura ACA, CANCELLERIA, Registres, NÚM. 217, fols. 224r-225r) i en un altre llibre copiador de caràcter miscel·lani iniciat per la Cancelleria el 1291 per recopilar documents de més interès per a la monarquia (actualment, amb la signatura ACA, CANCELLERIA, Registres, NÚM. 25, fols. 159v.-160r).
En l'estatut s'ordenava despatxar quatre exemplars perquè es dipositessin a l'Arxiu Reial (avui, Arxiu de la Corona d'Aragó) i en els consells municipals de Barcelona, València i Saragossa. Així es va fer, segons indiquen les notes registrals de la Cancelleria. El pergament de l'Arxiu Reial encara el va veure Pere Miquel Carbonell, tal com ell mateix va deixar escrit en les seves Chroniques d'Espanya (Barcelona, 1546, fol. 45v):
«De la qual unio hi ha recondite en el Reial Arxiu de Barcelona 1 privilege ho instrument ab segell real pendent plumba i fermat per el rei en Jacme Segon, datum Tarracone nonodecimo chalendas januarii anno domini M.CCC.nonodecimo».
Malgrat aquest testimoni, el document no s'ha conservat, com tampoc el de Saragossa. En canvi, s'han conservat —tot i que amb el segell perdut— l'exemplar de Barcelona, a l'Arxiu Històric de la Ciutat (M. Cinta Mañé, Catàleg dels pergamins municipals de Barcelona. Anys 885-1334, vol. I, Barcelona, 2005, doc. 297, amb la signatura IA-289), i el de València (Arxiu Municipal de València, Privilegis de Jaume II, núm. 16).
.
Ne Regna et Comitatus dividantur In nominee Domini. Amen. Noverint universi quod Nos, Jacobus, Dei gratia, Rex Aragonum etc. Considerantes quod juxta veritas eloquium in Evangelis recitatum: omne Regnum in se divisum desolabitur, quodque quodlibet Regnum debet esse unitum et indivisum, ut virtus plurium unita sit fortior et validior ad tenendam justitiam, sine qua omnis terra perit et habitatores eius, et plurium etiam viribus conflatis in unum, majori potentia defensio plenius agit ac fulcitur, et publica res adversus hostiles incursus fortificatur uberius et salvatur. Et quod divisio Regnorum Aragonum et Valentie ac Comitatus Barchinonae, que Dei providentia obtinemus, jam praeteritis temporibus a nostris progenitoribus attemptata, nimium paravit et induxit scandalum, volentes super hoc et dignitati regali, et subditorum nostrorum utilitati, ut Regio bene congruit officio, providere et indemnitati prospicere eorundem, per presentis provisionis nostrae paginam perpetuo et inviolabili robore duraturam, ex certa scientia et spontanea voluntate statuimus, ordinamus atque sanccimus quod predicta Regna nostra Aragonum et Valentie ac Comitatus Barchinone cum directo dominio et aliis quibuscumque universis juribus, que ad nos spectant, vel possent ulterius spectare in Regno Majoricarum et insulis ei adjacentibus, et in Comitatibus Rossilionis, Ceritaniae, Confluentis et Vallis Spirii, et in vicecomitatibus Omeledesii et Carladesii, sint et maneant perpetuo unita, et in unum ac sub uno solo eodemque dominio atque domino perseverent, nec aliquod vel aliqua ex eis ab alio vel aliis separentur*. Ita quod quicumque sit Rex Aragonum, idem etiam sit Rex Regni Valentiae et Comes Barchinone, sic quod nos vel aliquis heres seu successor noster vel nostrorum in testamento vel alia qualibet ultima voluntate aut donatione vel alia ordinatione inter vivos aut aliqua alia dispositione nunquam dividamus seu separemus, nec dividi seu separari faciamus, consentiamus aut permittamus Regna predicta et Comitatum in se aut a se vel etiam inter se, videlicet Regnum Aragonum non dividemus seu separabimus in se nec etiam a Regno Valentie et Comitatu Barchinonae. Nec Regnum Valentie dividemus vel separabimus in se neque etiam a Regno Aragonum et Comitatu Barchinone, neque dictum Comitatum Barchinone dividemus vel separabimus in se neque etiam a dictis Regnis Aragonum et Valentie. Et si quid contra predicta vel aliqua predictorum per nos vel nostros fuerit attemptatum, illud ex nunc decernimus irritum et inane. Declarantes tamen quod nos et ipsi possimus donare seu dimittere castrum vel castra, locum vel loca seu hereditamenta filiis nostris vel ipsorum aut aliis personis ut nobis et eis videbitur, unitate predictorum Regnorum et Comitatus semper stabili et indivisa manente. Et affectantes huiusmodi statutum, ordinationem et sanctionem ac provisionem nostram inconcusse et irrefragabiliter perpetuis temporibus observari, juramus per nos et nostros sollempniter per Deum et Crucem Domini nostril Jesu Christi ac ejus sancta quatuor Evangelia manibus nostris corporaliter tacta, praedicta omnia et singula, ut superius dicta sunt et distincta, tenere, complere et inviolabiter observare et observari facere ac teneri, et nunquam in aliquo contravenire aliquo jure, causa vel ratione. Inhibentes expresse sub interminatione divini judicii ac divine maledictionis, et nostre heredi nostro universali quicumque pro tempore fuerit et aliis subsequenter successuris in dictis Regnis et Comitatu ut observando incorruptibiliter omnia et singula supradicta contra ea vel aliquid eorum non veniant, faciant vel attemptent, aut fieri consentiant vel permittant dicto verbo vel facto seu alio quovis modo. Et ut omnia predicta et singula tenacius observentur, statuimus, sanccimus et ordinamus quod quilibet heres et successor noster et nostrorum in predictis Regnis et Comitatu, unus post alium successive, tempore sui novi dominii seu nove successionis, vel etiam si antea jurari haberet, antequam praelati, richi homines, mesnaderii, milites, cives et burgenses et homines villarum seu aliqui alii de predictis Regnis et Comitatu sibi faciant seu prestent juramentum fidelitatis, vel sibi in aliquo respondeant et antequam aliquis ex predictis, requisitus expresse vel non requisitus, sibi faciant vel facere teneantur homagium vel aliquam recognicionem ratione feudorum seu qualibet alia ratione, ipse heres vel successor nostri et nostrorum in predictis Regnis et Comitatu, quicumque pro tempore fuerit, per se et suos laudet, confirmet et approbet ac publice juret presens statutum, ordinationem, sanctionem et provisionem nostram. Et usque quo ipsam laudationem, confirmationem et approbationem predictorum omnium et singulorum fecerit et juramentum pro ipsis observandis prestiterit cum publico instrumento, prenominati vel aliqui ex eis non teneantur eis [in] aliquo respondere. Et si per aliquem cuiuscumque conditionis vel status existeret pro predictis vel aliquo predictorum sacramentum fidelitatis vel homagium seu alia quavis obligatio facta esset, antequam predicta, ut est dictum, laudata, approbata et jurata essent per novum quemvis dominum heredem et successorem, ut promititur, non valeret et per non factis penitus haberentur. Hec autem etiam predictis omnibus et singulis prelatis, richis hominibus, mesnaderiis, militibus, civibus, burgensibus, hominibus villarum et aliis quibuslibet subditis nostris dictorum Regnorum et Comitatuum presentibus et futuris servanda, tenenda atque complenda imponimus et iniungimus sub debito naturalitatis, et sub fide, homagio et fidelitate ac juramento, quibus nobis astricti existunt. In quorum omnium testimonium ad memoriam sempiternam presens scriptum nostrum fieri mandavimus bullae nostrae plumbeae munimine communitum, de quo quatuor consimilia scribi jussimus, unum tenendum in Archivo nostro, aliud pro universitate Regni Aragonum tenendum per juratos et probos homines Civitatis Caesaraugustae, aliud pro universitate Regni Valentiae tenendum per juratos et probos homines Civitatis Valentiae, et aliud pro universitate Cathalonie tenendum per Consiliarios et probos homines Civitatis Barchinonae. Datum Terraconie, nonodecimo kalendas januarii, anno Domini Mº.CCCº.XIXº
TEXTO EN CATALAN FUENTE , TRADUCIDO POR IA GEMINI :
Traducció al Català
Perquè els Regnes i el Comtat no siguin dividits. En el nom del Senyor. Amén. Sàpiguen tots que Nosaltres, Jaume, per la gràcia de Déu, Rei d’Aragó, etc. Considerant que, segons diu la veritat de l'Evangeli: «tot regne dividit contra si mateix serà desolat», i que qualsevol regne ha de ser unit i indivís, perquè la virtut de molts, quan està unida, és més forta i vàlida per a mantenir la justícia —sense la qual tota terra pereix i els seus habitants amb ella—, i perquè amb les forces de molts fusionades en una, la defensa es realitza amb major potència i suport, i la cosa pública es fortifica i se salva millor contra les incursions hostils.
I com que la divisió dels Regnes d'Aragó i València i del Comtat de Barcelona, que posseïm per la providència de Déu, ja intentada en temps passats pels nostres progenitors, va preparar i induir massa escàndols; volent proveir sobre això per a la utilitat de la dignitat reial i dels nostres súbdits, i vetllar per la seva indemnitat, pel text de la nostra present provisió, que ha de durar amb un vigor perpetu i inviolable, per certa ciència i espontània voluntat establim, ordenem i sancionem:
Que els nostres esmentats Regnes d’Aragó i València i el Comtat de Barcelona, amb el domini directe i tots els altres drets universals que ens pertanyen o ens podrien pertànyer en el futur en el Regne de Mallorca i les seves illes adjacents, i en els comtats de Rosselló, Cerdanya, Conflent i Vallespir, i en els vescomtats de Fenollet i Carladès, siguin i romanguin perpetuament units, i persisteixin sota un sol i mateix domini i sota un mateix senyor, i que res ni ningú d'ells sigui separat de l'altre o dels altres.
D'aquesta manera, qui sigui Rei d'Aragó, sigui també Rei del Regne de València i Comte de Barcelona. Així, ni nosaltres ni cap hereu o successor nostre, ni en testament ni en cap altra última voluntat, donació o disposició inter vivos, mai dividirem ni separarem els dits regnes, ni permetrem que siguin dividits o separats entre si...
Punts clau del text:
· Indivisibilitat: El rei prohibeix que Aragó, València i Barcelona es tornin a separar en herències diferents.
· Unitat de títols: Estableix que el títol de Rei d'Aragó ha d'anar lligat sempre al de Rei de València i Comte de Barcelona.
· Territoris inclosos: S'esmenten també Mallorca, el Rosselló, la Cerdanya i altres territoris que formaven part de la Corona.
· Jurament: El text finalitza amb un jurament solemne sobre els Evangelis i la creu, advertint de la maledicció divina per a qui incompleixi aquesta unitat.
FUENTES INTERNET Y BIOGRAFIA :
Bibliografía / Bibliografia / Bibliography / Bibliografia / Bibliographie Vicente BRANCHAT, Tratado de los derechos y regalías que corresponden al Real Patrimonio en el Reyno de Valencia y de la jurisdicción del Intendente como subrogado en lugar del antiguo Bayle General, Valencia, 1785, tomo I, pp. 35-38. Atanasio SINUÉS RUIZ, El patrimonio real en Aragón durante la Edad Media. Índice de los documentos consignados en el Liber Patrimonii Regii Aragoniae del Archivo de la Corona de Aragón, Zaragoza, 1986, p. 63. Maria Cinta MAÑÉ I MAS, Catàleg dels pergamins municipals de Barcelona. Anys 885-1334, vol. I, Barcelona, 2005, doc. 297. Liber Patrimonii regii Valentiae, ed. Carlos López Rodríguez, Valencia, 2006, pp. 513-514
Comentaris
Publica un comentari a l'entrada